Regionalne Centrum Kultury Dział Wystawienniczy GALERIA SZTUKI WSPÓŁCZESNEJ zapraszają już 28. sierpnia 2009 r. o godz. 19:00 do GSW w Ratuszu Miejskim (prawe skrzydło) na wystawę:
“SPOTKANIA ZE SZTUKĄ - JACEK I RAFAŁ MALCZEWSCY”
Termin - 28.08 - 04.10.2009
Jacek Malczewski h. Tarnawa, (ur. 15 lipca 1854 w Radomiu, zm. 8 października 1929 w Krakowie) - polski malarz, jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu przełomu XIX i XX wieku. Malczewski urodził się w Radomiu, w starej, ale pozbawionej majątków ziemskich rodzinie szlacheckiej. Ród Malczewskich z Malczewa wydał także sławnego niegdyś poetę Antoniego Malczewskiego (ta gałąź rodziny samowolnie zmieniła herb Tarnawa na Abdank). Jego ciotką była znana mistyczka Wanda Malczewska. Z rodziny pochodził także generał WP i minister spraw wojskowych z czasów przewrotu majowego Juliusz Tadeusz Tarnawa-Malczewski. Jacek po kądzieli spokrewniony był z Jadwigą Łuszczewską, Karolem Szymanowskim i Jarosławem Iwaszkiewiczem.
Do 13. roku życia wychowywał się pod okiem rodziców, Juliana i Marii z Korwin Szymanowskich. Ojciec był generalnym sekretarzem Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego guberni radomskiej, matka córką b. oficera wojsk napoleońskich Aleksandra, który ku rozpaczy “towarzystwa” ożenił się z panną służebną swych rodziców imieniem Brońcia. W roku 1867 rodzice wysłali Jacka do majątku wuja Feliksa Karczewskiego w Wielgiem. 4 lata później 17-letni Malczewski przeprowadził się do Krakowa, gdzie uczył się w gimnazjum oraz został wolnym słuchaczem Szkoły Sztuk Pięknych, a następnie (na prośbę Jana Matejki) opuścił gimnazjum i studiował tylko w SSP. W październiku 1875 wyjechał na dalsze studia do Paryża. Do pracowni Matejki powrócił jesienią 1877. W 1880 zwiedził Włochy, odwiedził Lwów, a potem Podole. W 1884 trafił do pałacu w Rozdole Karola Lanckorońskiego i wziął udział w zorganizowanej przez niego wyprawie archeologicznej do Azji Mniejszej. Z Karolem Lanckorońskim połączyła Malczewskiego wieloletnia przyjaźń.
Od 1884, od momentu śmierci ojca, w malarstwie Malczewskiego pojawił się powracający motyw śmierci. W 1885 wyjechał do Monachium, a w 1887 ożenił się z córką krakowskiego aptekarza Marią Gralewską. Z tego związku na świat przyszły dzieci: w 1888 córka Julia, a 24 października 1892 syn Rafał (później także malarz). W latach 1894-1897 zaczął tworzyć obrazy symbolistyczne. Był artystą znanym, cenionym i nagradzanym. Angażował się w działalność pedagogiczną w SSP i na kursach im. Baranieckiego ucząc malarstwa kobiety, które wówczas nie miały prawa studiować w SSP. W 1897 został jednym z założycieli Towarzystwa Artystów Polskich “Sztuka” (obok Teodora Axentowicza, Józefa Mehoffera, Stanisława Wyspiańskiego). W 1898 bardzo głęboko przeżył śmierć matki, a w 1900 po konflikcie z Julianem Fałatem opuścił krakowską ASP. Poza uczelnią pozostawał 10 lat organizując w tym czasie wiele wystaw swoich prac (Lwów 1903), podróżując między innymi ponownie do Włoch.
W 1910 rektorem ASP został Teodor Axentowicz, Malczewski powrócił na stanowisko profesora, aby w 1912 zostać rektorem ASP. Funkcję tę pełnił do wybuchu I wojny światowej. Początek wojny spędził w Wiedniu. Do Krakowa powrócił w 1916. Od 1918 zaczął zdawać sobie sprawę, że jego malarskie wizje należą do przeszłości. Rozpoczął obrachunek z własnym życiem. Powstał wówczas wzruszający cykl obrazów “Moje Życie”, coraz częściej malował autoportrety. W 1921 ustąpił z funkcji profesora ASP. W 1921 został odznaczony Orderem Polonia Restituta IV klasy, jubileusz 70-lecia życia i 50-lecia pracy malarskiej obchodził organizując wystawy swoich obrazów w Krakowie, Lwowie, Warszawie i Poznaniu. W latach 1923-1926 mieszkał w XIX-wiecznym dworze w Lusławicach, założył tam szkółkę malarską dla utalentowanych dzieci wiejskich. W 1923 namalował tryptyk “Mój pogrzeb”. W 1927 otrzymał nagrodę artystyczną miasta Warszawy, a w 1929 uhonorowany został Wielkim Złotym Medalem na Wystawie Krajowej w Poznaniu. Pod koniec życia artysta stracił wzrok. W Krypcie Zasłużonych na Skałce pochowano go zgodnie z ostatnim życzeniem we franciszkańskim habicie tercjarskim.
Rafał Malczewski (ur. 24 października 1892 w Krakowie, zm. 15 lutego 1965 w Montrealu). Syn wybitnego malarza Jacka Malczewskiego i Marii Gralewskiej. Polski malarz, rysownik, pisarz i felietonista, taternik, narciarz, popularyzator Tatr i sportu. Ukończył gimnazjum św. Jacka w Krakowie. W latach 1910-1915 studiował w Wiedniu filozofię, architekturę i agronomię. Po powrocie do kraju kształcił się w krakowskiej ASP, uczył się również malarstwa w atelier ojca. W okresie 1915-1939 mieszkał w Zakopanem. Był zamiłowanym taternikiem, doskonałym narciarzem i ratownikiem TOPR. W 1917 uległ wypadkowi podczas wspinaczki na Zamarłej Turni w Tatrach (śmierć wówczas poniósł jego towarzysz, Stanisław Bronikowski). W październiku tego roku wszedł w związek małżeński ze starszą od siebie o cztery lata Bronisławą Dziadosz, reemigratką z USA, nauczycielką angielskiego. W listopadzie tego roku na świat przyszedł ich syn Krzysztof. Małżeństwo, m. innymi w opinii Marii Kasprowicz, nie było udane. Małżonkowie mieli dwoje dzieci. Ojciec artysty, widząc jego trudną sytuacje materialną, pomaga mu finansowo oraz kupuje mu willę Marysin do której Malczewscy wprowadzają się w 1923. Artysta w tym czasie prowadził w Zakopanem bogate życie towarzyskie.
Był przyjacielem Witkacego, Karola Szymanowskiego, Kornela Makuszyńskiego, Iwaszkiewiczów oraz wielu innych wybitnych artystów i intelektualistów ówczesnych czasów. W 1932 wstąpił do Stowarzyszenia Artystów Polskich “Rytm”. Był projektantem scenografii w Teatrze Formistycznym w Zakopanem. W 1938 w nowym gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie pozostawił część swoich prac (kilka lat wcześniej, ze względu na trudną sytuację materialną, sprzedał do Muzeum warszawskiego całą odziedziczoną spuściznę po ojcu). W 1939, po wybuchu II wojny światowej, wraz z towarzyszącą mu Zofia Mikucką, uciekł przez Słowację, Budapeszt, Wenecję do Paryża. Tu uzyskuje pomoc materialną od ambasady RP. W połowie 1940, poprzez Hiszpanię udaje sie do Portugalii, gdzie spędza 4 miesiące. Na początku 1941 roku do przenosi się Brazylii. Przebywał tam prawie dwa lata. Początkowo zamieszkał w Rio de Janeiro, gdzie znajduje nabywców na swoje obrazy. Maluje techniką akwareli widoki Rio de Janeiro i Kurytyby oraz krajobrazy Parany. W 1942 roku przenosi się do Kurytyby do swojej kuzynki Marii Bochdan-Niedenthal. W tym czasie otrzymuje wizę kanadyjską, dla siebie i towarzyszącej mu Zofii Mikuckiej. Poprzez Miami, Nowy Jork udaje się do Ottawy. W grudniu 1942 roku ma swoja pierwszą kanadyjską wystawę w montrealskim Museum of Art. Podróżuje po Kanadzie i USA w poszukiwaniu motywów malarskich. Jego sponsorem zostaje kolej kanadyjska. Pozwala to mu na bezpłatne podróże dla niego i Zofii Mikuckiej. Zimę 1943 spędza w Górach Skalistych. Pobyt ten zaowocował cyklem obrazów wystawianych następnie na wielu wystawach w latach 1944-1949. Pobyt, w 1950, w Nowym Jorku przynosi wiele obrazów, których część udało mu się sprzedać na miejscu. Następne lata, pomimo kłopotów ze wzrokiem, były okresem intensywnej twórczości plastycznej i literackiej. Po śmierci w 1953 w Warszawie żony Bronisławy Dziadosz zawarł związek małżeński z Zofią Mikucką. W 1957 udar mózgu i częściowy paraliż zmusił go do porzucenia malarstwa olejnego, uprawiał nadal akwarelę. Otrzymał też pomoc materialną z Radia Wolna Europa oraz od rządu Quebeku. W 1959, na zaproszenie córki Zofii Malczewskiej-Kondrackiej, odwiedził Polskę. Pomimo ogromnej tęsknoty za Zakopanem i Tatrami nie zdecydował się na powrót. Opis podróży i motywy swojej decyzji opisał w Wspomnieniach z Polski opublikowanych w londyńskich Wiadomościach. Od 1961 był na utrzymaniu swojej córki Zofii, w 1964 odbyła się w Montrealu jego ostatnia wystawa. Zmarł w szpitalu w Montrealu i w tym mieście został pochowany.
W dwudziestoleciu międzywojennym Rafał Malczewski zyskał znaczną sławę jako malarz. Prezentował swe prace na wielu wystawach zbiorowych i indywidualnych, w kraju i zagranicą (Międzynarodowe Biennale w Wenecji w 1932, Berlin, Helsinki, Los Angeles, Moskwa, Nowy Jork). Otrzymał specjalną nagrodę prezydenta Mościckiego, złoty laur Polskiej Akademii Literatury za zasługi na polu plastyki, a także złoty medal za obraz “Wiosna w górach” na Wystawie Światowej Sztuki i Techniki w Paryżu w 1937. Malował krajobrazy, a zwłaszcza senne stacyjki kolejowe, małe miasteczka, tatrzańskie hale, błotniste drogi, pejzaże fabryczne ze Śląska oraz portrety. Upraszczał kształty, celowo prymitywizował, co zbliżało jego styl do charakteru twórczości dziecięcej czy nieprofesjonalnej. Koloryt jego prac sprowadzony jest do kilku podstawowych barw o podobnym natężeniu, a faktura jest zazwyczaj gładka i lśniąca. Był także autorem felietonów, ukazujących specyficzną atmosferę Zakopanego w okresie międzywojennym:
- Od cepra do wariata
- Narkotyk gór. Nowele tatrzańskie (1928)
- Pępek świata. Wspomnienia z Zakopanego
